Có
bao giờ bạn bắt gặp một tình huống như: con bạn ném đồ hoặc bịt tai rồi đóng cửa
phòng trước mặt bạn ? Hoặc trẻ lớn tiếng chống lại bạn rồi ném đồ chơi trước mặt
bạn ? Trẻ không làm kịp bài tập nên lớn tiếng và đập bàn …?
Bùng nổ tâm lý là trạng thái tâm lý bao gồm những phản
ứng tiêu cực về mặt cảm xúc lên đến mức độ cao trào, như là một hệ quả từ những
ức chế tâm lý mà bản thân chủ thể chịu đựng trong một khoảng thời gian không phải
là ít.Việc cần làm đầu tiên đó chình là mức độ nguy hiểm về mặc hành vi, tần suất
của hành vi bùng nổ, và điều này diễn ra trong tình huống nào ? và yếu tố nào
mang tính cũng cố âm tính cho hành vi bùng nổ này (thông thường đây chính là hệ
quả từ việc vận dụng quy tắc khen thưởng – kỷ luật một cách thiếu phù hợp trong
việc giáo dục trẻ tại gia đình và nhà trường), các yếu tố tác động từ môi trường
bên ngoài làm cho trẻ cảm thấy khó chịu, những yêu cầu vượt quá khả năng của trẻ...
Và có phải đôi lúc hành vi bùng nổ tâm lý là cách mà bản thân trẻ muốn người
khác phải chú ý đến trẻ tuy rằng, điều này được thể hiện một cách thiếu thích hợp
? Hay đó là những phản ứng xúc cảm mà bản thân chủ thể chẳng thể nào kiểm soát
hoặc bất lực trong việc quản lý cảm xúc bản thân tại thời điểm xuất hiện cơn
bùng nổ ?
Việc áp dụng các quy định và thưởng phạt một cách
kiên định, rõ ràng và bản thân giáo viên (GV) cũng như phụ huynh (PH) luôn là một
tấm gương cho trẻ về khả năng kiểm soát sự nóng giận, vận dụng và tuân thủ theo
những nguyên tắc mà bản thân phụ huynh hoặc giáo viên cùng trẻ “thương lượng” dựa
trên nguyên tắc “hợp tác” mà bản thân trẻ tham gia vào việc đưa ra những quy định
này hay đề xuất hành vi thưởng phạt dựa trên sự định hướng giáo dục một cách
khéo léo, phù hợp từ GV hoặc PH. Nhưng sẽ là một cuộc so găng đầy stress cho cả
trẻ và PH/GV khi mà tình trạng áp dụng các quy định về thưởng – phạt một cách
kiên định/ nhất quán trở nên mất tác dụng. Điển hình là sự “lờn mặt” từ trẻ
càng vi phạm thì hình phạt càng tăng nhưng hình phạt càng tăng thì lại nhận thấy
noi trở một phản ứng trở nên mạnh mẽ hơn, nghịch ngợm và bướng bỉnh hơn, mà chẳng
hề thấy được sự giảm bớt về mức độ vi phạm quy định cũng như hành vi nghịch ngợm.
Đây là một dấu hiệu báo hiệu rằng, cần phải thay đổi một chiến lược mới với trẻ.
Vậy có thể thấy
nguyên tắc đầu tiên, đó chính là luôn tạo nên một môi trường thân thiện và hợp
tác giữa PH/GV với trẻ dựa trên nguyên tắc hợp tác trong việc thực hiện một
cách kiên định các quy định về thưởng – phạt. Đôi lúc, cần phải sử dụng đến nhiều
chiến lược giáo dục một cách phù hợp chỉ vì phần lớn chúng ta hiểu rằng bọn trẻ
cần có khuôn khổ và kỷ luật để giúp chúng nhận thức và cư xử đúng mực.
Nguyên tắc thứ
hai là bên cạnh việc thay đổi môi trường dẫn đến tình huống gây nên cơn bùng nổ
là lựa chọn bất khả kháng, điều tốt hơn đó chính là hãy hướng dẫn trẻ về việc
nhận diện và đối diện với các tình huống đó một cách thích hợp. Có lẽ, để
giúp trẻ “lớn lên” và có được sự lành mạnh trong việc cân bằng cơ chế thích ứng
với môi trường sống thì việc cung cấp cho trẻ các kỹ năng cần thiết để bản thân
trẻ tự xử lý (cần có sự hỗ trợ từ các mối quan hệ lành mạnh mang tính nâng đỡ)
– chính điều này sẽ làm cho trẻ thích nghi với cuộc sống thông qua những trải
nghiệm được xem là những bài học tích cực từ cuộc sống hiện thực.
Vậy chiến lược cho việc xử lý và dự phòng những cơn
bùng nổ của trẻ đó là:
1.
Đầu tiên, việc cho trẻ thấy rằng bạn tôn trọng
và như một người bạn đầy thiện chí luôn sẵn sàng nói chuyện và giúp đỡ trẻ, bên
cạnh đó hãy chắc rằng bạn luôn cố gắng để kiểm soát những cơn giận dữ mà trẻ
làm cho bạn phải phát điên.
2.
Xác định nguyên nhân dẫn đến cơn bùng nổ, ý
nghĩa của hành vi bùng nổ của trẻ là gì ? với câu hỏi tại sao cơn bùng nổ cứ
mãi diễn ra ?
3.
Hiểu và xử lý “hạ nhiệt” cơn bùng nổ tâm lý của
trẻ một cách phù hợp.
4.
Kiên quyết và linh hoạt trong việc áp dụng
nguyên tắc thưởng – phạt. Hãy đảm bảo rằng trẻ được tham gia vào quá trình
“thương lượng – hợp tác” cùng với PH/GV về hành vi và mức độ thưởng phạt này.
5.
Lên một kế hoạch dự phòng cho việc xuất hiện các
cơn bùng nổ tâm lý mà trẻ có thể gặp phải trong tương lai. (Bản thân trẻ trở
nên bị động trước các tác động từ các yếu tố mang tính kích thích khả năng
thích ứng của trẻ đối với môi trường xung quanh và một điều hiển nhiên rằng PH/GV
không phải là những siêu nhân có thể điều khiển thế giới xung quanh trẻ).
6.
Cần có sự tham khảo cùng các chuyên gia, nhà
chuyên môn về tâm lý – giáo dục đáng tin cậy.