THAM VẤN TÂM LÝ VỚI THÂN CHỦ LÀ PHỤ HUYNH HỌC SINH TRONG HOẠT ĐỘNG TƯ VẤN HỌC ĐƯỜNG - MỘT SỐ VẤN ĐỀ CẦN LƯU Ý.

Hoạt động tư vấn tâm lý học đường không chỉ dừng lại ở một đối tượng mang tính chủ chốt là học sinh, mà đối tượng cần được tư vấn tâm lý còn được mở rộng với cả giáo viên và phụ huynh. Do đó, đối với mỗi đối tượng, chúng ta cần có một số vấn đề cần lưu tâm.

Ở bài viết này, chúng tôi xin đề cập đến việc tham vấn tâm lý với đối tượng là phụ huynh học sinh. Bên cạnh những nguyên lý, nguyên tắc “bất di bất dịch” của tham vấn tâm lý, quả thật ta cần nên lưu ý thêm một số vấn đề mang tính đặc trưng tình hình thực tiển cũng như tâm lý của phụ huynh sau:

Tôn trọng và bảo vệ lợi ích chính đáng của học sinh.

Tham vấn tâm lý (TVTL) cho phụ huynh được xem như là một bộ phân của hoạt động tư vấn tâm lý học đường nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của học sinh, thiết lập và duy trì, hỗ trợ mối liên hệ giữa gia đình – học sinh – nhà trường. Chính vì tính chất quan trọng trên, đòi hỏi chuyên viên tham vấn (CVTV) cần phải có kỹ năng, sự thận trọng trong việc hỗ trợ giải quyết những vấn đề có liên quan đến mối quan hệ giữa CVTV với phụ huynh và học sinh. Chính vì thế, việc tôn trọng và bảo vệ lợi ích chính đáng của học sinh, càng đặc biệt hơn khi mối quan hệ này có nguy cơ gặp phải tiềm ẩn sự xung đột – mâu thuẩn. Khi mà “kênh giao tiếp” là phương thức cơ bản đóng vai trò quan trọng nhằm duy trì cho sự ổn định của mối quan hệ bị “tắc nghẽn”.

Khi xem xét ở một khía cạnh khác, học sinh ở lứa tuổi tiểu học và trung học cơ sở - đối tượng thân chủ vẫn còn ở lứa tuổi vị thành niên thì việc tôn trọng và bảo vệ lợi ích của học sinh lại càng được xem trọng.

Trong tiến trình TVTL thì chính bản thân CVTV sẽ nhận ra được nhiều vấn đề có liên quan đến các kênh giao tiếp bị rạn nứt, phương thức giáo dục thiếu sự tôn trọng và phù hợp với học sinh, cũng như thái độ thiếu hợp tác giữa học sinh và cả phụ huynh. Nếu cứ mãi bị “dẫn dắt” và “chiều theo” phụ huynh mà quên đi lợi ích chính đáng của học sinh thì tiến trình tham vấn – thúc đẩy hệ thống hỗ trợ môi trường xung quanh học sinh trở nên tích cực  à giúp trẻ có được sự thích nghi với môi trường xung quanh khó mà đạt được. Dưới đây là một số vấn đề cần lưu ý khi TVTL cho phụ huynh:

·        Cho dù việc tiếp cận, thiết lập mối quan hệ -- thu thập thông tin của thân chủ (là học sinh) từ phụ huynh hay từ bản thân của thân chủ, hay việc can thiệp vào phương thức giáo dục tại gia đình học sinh, hoặc vấn đề xuất phát từ tâm lý của phụ huynh thì…tất cả các vấn đề này cần phải có sự tin tưởng, thấu hiểu, chia sẻ, thông cảm từ phía học sinh.

·        Sự tôn trọng học sinh trong quá trình tham vấn tâm lý với đối tượng là phụ huynh học sinh thì nguyên tắc bảo mật (xây dựng sự tin tưởng và tôn trọng giữa CVTV và học sinh được thuận lợi hơn) cần được sự đồng ý của học sinh. Ngoại trừ được học sinh đồng ý, CVTV không được tiết lộ thông tin (đã được thu thập từ tiến trình TVTL với học sinh) nhằm trao đổi với phụ huynh. Ngay cả khi được học sinh đồng ý thì mức độ tiết lộ và trao đổi thông tin với phụ huynh cũng cần được xử lý một cách cẩn thận.  

·        Vấn đề sẽ trở nên rắc rối hơn khi sự thật về quyền lợi và lợi ích hợp pháp của học sinh (HS) bị xâm phạm ở phạm vi ngoài nhà trường, CVTV cần phải có sự kết hợp với gia đình của HS, cũng như các cơ quan liên quan có thẩm quyền để có thể xây dựng kế hoạch ngăn chặn sự việc tái diễn (không ngoại trừ điều này xuất phát từ phía phụ huynh học sinh). Để giải quyết các vấn đề này thì CVTV cần phải có được sự thông cảm – phối hợp từ phía học sinh, đồng thời cần phải có kế hoạch thích hợp tránh rơi vào tình trạng bị tổn hại bởi các hành vi bạo lực như đả kích, trả thù…

·        Khi có sự mâu thuẫn và xung đột giữa lợi ích yêu cầu tham vấn của học sinh với lợi ích yêu cầu tham vấn của phụ huynh, thì CVTV trước hết phải nghĩ đến việc thoả mãn lợi ích và yêu cầu của học sinh.

Tôn trọng phụ huynh.

Bên cạnh việc tôn trọng nhu cầu – lợi ích chính đáng của học sinh thì tiến trình tham vấn với phụ huynh còn đòi hỏi CVTV cũng cần phải có sự tôn trọng với thân chủ là phụ huynh. Có thể nhìn nhận rằng, phụ huynh chính là thân chủ trực tiếp trong tiến trình TVTL phụ huynh.

Sự tôn trọng sẽ được nhắc đến khi mà với một vai trò của CVTV hay một chuyên gia tâm lý, chuyên gia giáo dục…bắt buộc phụ huynh phải tuân thủ những lời khuyên, kiến nghị  của mình trong va trò cố vấn giáo dục. Tôn trọng phụ huynh học sinh sẽ giúp ích cho việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp tin tưởng lẫn nhau, hiểu và hợp tác với nhau. Giúp cho phụ huynh cảm nhạn được sự tin tưởng, tôn trọng – tạo nên sự phối hợp và thay đổi tích cực. từ đó, tạo nên tiền đề tốt hơn trong mối quan hệ tham vấn, nhằm tạo sự thống nhất trong phương thức giáo dục, chế định một phương án tích cực và phát triển mạnh khỏe cho học sinh.

Vậy điều gì cần lưu ý. Hãy cùng với chúng tôi thảo luận một số vấn đề sau:

·        CVTV có thể khích lệ phụ huynh nhưng không thể cưỡng bức họ tham gia vào tiến trình tham vấn. Phụ huynh có quyền từ chối phương án tham vấn và phương án giáo dục gia đình, CVTV không thể ép buộc họ tiếp nhận.

·        Cần phải có sự tôn trọng về quan niệm về giá trị, quan niệm về tôn giáo, phong tục tập quán ở mổi vùng miền. Sẽ như thế nào khi CVTV với vai trò của mình lại ngang ngược chỉ trích, can thiệp , càng tệ hại hơn khi đem tất cả vấn đề mà học sinh mắc phải “được đổ lên đầu” của phụ huynh… “tất cả là do anh/chị…”

·        Cũng giống như việc tôn trọng học sinh trong tiến trình tham vấn, thì những thông tin của phụ huynh cũng có được sự tôn trọng. Đó chính là yếu tố bảo mật. Những thông tin được đưa “mỗ xẻ” cũng cần có được sự đồng ý và phối hợp PH, khi đưa thông tin này ra trao đổi với học sinh cũng cần có được sự chấp nhận từ phía PH. Nhằm đi đến sự thống nhất chung giữa CVTV và thân chủ (Phụ huynh) trong tiến trình tham vấn tâm lý.

Giá trị của sự trung lập trong vai trò của chuyên viên tâm lý trong quá trình tham vấn.

Trong tiến trình tham vấn tâm lý, thường thì phải tiếp xúc từ ít nhất một thân chủ trở lên, nhưng có một số vấn đề có liên quan đến lợi ích, địa vị, quan niệm, cách sống, vai trò, tôn giáo,... không giống nhau giữa những thân chủ. Mà chính điều này kết hợp với sự rạn nứt từ kênh giao tiếp, hay kỹ năng giao tiếp thiếu phù hợp dẫn đến sự cạnh tranh đối lập, thậm chí là mâu thuẫn. Sự “oan ức” từ trong quá trình tham vấn thực tế, giữa 2 thân chủ (phụ huynh – học sinh…) mà bản thân thân chủ phải ‘cam chịu”. Chính vì thế, thân chủ luôn tìm kiếm sự đồng thuận và thông cảm từ phía CVTV “về phía mình”. Do đó, cần phải có lập trường thật trung lập, kỹ năng lắng nghe – phân tích tình huống kết hợp với sự đồng cảm, tôn trọng. Cần thận trọng từ nhiều nguồn thông tin được đưa ra từ phía hai bên, không nên quá cuốn hút vào đó cũng như sự thông cảm quá mức…chính giới hạn vô hình này bị “vô tình xâm phạm” se làm cho bản thân CVTV rơi vào vòng xoáy mâu thuẫn của gia đình hay các mối quan hệ giữa thân chủ. Trong trường hợp này, sự khuyến cáo cần được CVTV lưu ý đó chính là kỹ thuật gợi mở, dẫn dắt thúc đẩy thân chủ thay đổi tích cực tránh sự áp đặt, quy chụp. CVTV không nên lấy quan điểm giá trị của mình làm qui tắc, tuỳ ý phán đoán giá trị đối với thân chủ.

Như vậy, trong tiến trình tham vấn tâm lý với phụ huynh, chuyên viên tham vấn bên cạnh những chuẩn mực về nguyên tắc trong TVTL. Dựa trên những nền tảng này, trong quá trình tham vấn thực tiễn, sự tôn trong- tính bảo mật – quan điểm trung lập là một trong những yếu tố cốt lõi cho sự thành công trong tiến trình TVTL với phụ huynh trong hệ thống tư vấn tâm lý học đường. 

Tiếp theo: Một số vấn đề trong tư vấn giáo dục gia đình