Với sự phát triển của xã hội, sự bùng nổ về công nghệ thông tin (CNTT)
và các phương tiện truyền thống (PTTT) mang đến cho con người rất nhiều tác
động tích cực trong việc phát triển trình độ dân trí. Nếu ta chỉ hả hê với
những lợi ích này có lẽ chưa đủ để tự hào với thành quả mà xu hướng này mang
lại. Cách nhìn phiến diện này có thể làm ta rơi vào một “cơn bão” vì rằng những
nguy cơ, tác hại mà xu hướng này mang lại là một “ẩn số” khi mà công tác quản
lý – sử dụng trở nên thiếu khoa học. Vậy như thế nào là khoa học trong việc
quản lý và sử dụng ? Thực sự vấn đề này là một thử thách rất lớn và được đề cập
rất nhiều trong các tài liệu, hội thảo khoa học…có lẽ với câu hỏi này, chúng
tôi xin phép chỉ đề cập đến như một trăn trở, mong rằng sẽ có một dịp nào đó
được thảo luận cùng nhau một cách chân thành, khoa học và tinh thần xây dựng,
đóng góp cùng với một niềm tin cho sự phát triển vững mạnh.
Ở đây, chúng tôi xin đề cập đến sự tác động đôi khi là tiêu cực với việc
phát triển của CNTT và các PTTT đem con người đến với sự tiếp cận đa văn hóa,
sự hiểu biết và tiếp nhận nhưng thiếu sàng lọc hoặc việc tìm đến và nghiên cứu
các tài liệu, sách báo nhưng thiếu tính khoa học sẽ mang đến những hậu quả như
thế nào thì chính bản thân chúng tôi và quý vị cũng đã có câu trả lời.
Vì sao chúng tôi lại đề cập đến những vấn đề này! Chúng tôi chỉ cố gửi
đến quý vị một thông điệp rằng: sự phát triển đúng đắn luôn đi kèm với việc giáo
dục một cách toàn diện từ tài năng cho đến đạo đức, từ chuyên môn cho đến nhân
cách. Qua quá trình thực hành mà chúng tôi lấy làm vinh dự, cũng như xem đó là
sứ mệnh thông qua các hoạt động giáo dục – đào tạo kĩ năng sống cho nhiều đối
tượng dưới nhiều hình thức, luôn tự nhắc nhở mình với ý thức, trách nhiệm một
cách nghiêm túc – khoa học – nhân văn. Bản chất của kĩ năng sống là việc cung
cấp những kiến thức khoa học nhằm tác động đến nhận thức của học viên với sự
thực hành và rèn luyện hàng ngày, thông qua việc thay đổi các hành vi thiếu
thích ứng, không phù hợp bởi việc hình thành và cũng cố các hành vi tích cực
nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững, hướng đến mục đích cuối cùng là tạo nên
năng lực để thích nghi và đáp ứng trước những thách thức của cuộc sống ( học
tập, sức khỏe, việc làm, xung đột/bạo lực…), nâng cao chất lượng cuộc sống của
mổi cá nhân. Góp phần hướng đến sự hình thành và phát triển nhân cách tích cực
của con người hiện đại.
Có rất nhiều quan niệm, cách nhìn về kĩ năng sống. Từ những hành vi cơ
bản trong ứng xử - giao tiếp như: xin phép, xin lỗi, cám ơn…cho đến việc bảo vệ
sức khỏe - tâm sinh lý của bản thân cùng với các kỹ năng giải quyết vấn đề…tất
cả những điều được đề cập này sẽ trở nên xa xôi và “trở ngại” nếu như chính bạn
– những người làm công tác đào tạo và giáo dục KNS thiếu đi ngọn lửa đam mê
(ngoài ra còn nhiều yếu tố khác từ năng lực chuyên môn, môi trường giáo dục,
các tác động khác từ mặt kinh tế - xã hội…). Có thể nói, với chúng tôi thì nghề
đào tạo và giáo dục kĩ năng sống như những người truyền lửa cho học viên. Vì dường
như các học viên không phải là một chiếc bình cần đổ đầy kiến thức, mà ta hãy
xem họ là những ngọn đuốc cần được thắp lên. Và Bạn – giáo viên kĩ năng sống
chính là “ngọn gió” thổi bùng những ngọn lửa ấy! Lĩnh vực nghề nghiệp nào cũng
hiện hữu những thuận lợi cũng như những khó khăn, với kĩ năng sống thì điều đó
không đơn giản là khó khăn mà đó là một thách thức rất lớn. Mong rằng với tất
cả sự cố gắng từ chúng tôi cùng sự giúp ích của quý đồng nghiệp sẽ cùng nhau
thổi bùng lên những ngọn lửa mạnh mẽ và tuyệt vời nhất góp phần thức đẩy sự
phát triển theo chiều hướng tích cực về năng lực và sự toàn diện về nhân cách.
Đây không chỉ là những trăn trở mà đây là tất cả sự nhiệt thành mà chúng tôi
muốn gửi đến quý vị là những hướng dẫn viên đã – đang và sẽ thực hành công tác
giáo dục, đào tạo KNS. Cách tiếp cận dựa trên một số trải nghiệm thực tế trong
lĩnh vực chuyên môn, cách tiếp cận này sẽ giúp cho những người làm công tác giáo dục tiến hành quá trình đào tạo, giáo dục có tầm nhìn và cải tiến phương
pháp một cách phức hợp, trong đó có sự kết hợp hài hòa kiến thức, thái độ, giá trị, hành vi để có được những năng lực đáp ứng trước các thách thức trong xã hội hiện đại đầy những bất định một cách tích cực, hiệu quả và mang tính xây dựng.
Vậy làm như thế nào để có sự tiếp cận một cách đúng đắn để có cho mình
nhận thức phù hợp, gắn kết với hoạt động đào tạo – giáo dục KNS ? Sự phức hợp
đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức, thái độ, giá trị, hành vi trước
những thách thức…để có được điều đó thì GV KNS cần có cho mình những gì…? Để trả
lời cho các câu hỏi này, đầu tiên chúng tôi mong muốn gửi đến quý vị những
thông tin mang tính gợi ý về hướng tiếp cận KNS như sau:
·
Về nhận thức:
Hiểu
được đây là nội dung giáo dục mang ý nghĩa thực tế cao và rất quan trọng bổ trợ
cho chương trình lí luận GDH nói chung và lí luận giáo dục nói riêng.
Hiểu về tầm quan trọng của việc
giáo dục kĩ năng sống cho học viên. Thay đổi nhận thức về cách làm giáo dục.
Hiểu rõ kĩ năng sống là gì. Hiểu
được có thể giáo dục kĩ năng sống cho người học qua những con đường nào? Những
kĩ năng sống cần giáo dục cho người học và cách thức tổ chức giáo dục kĩ năng
sống cho họ.
Nắm được mục tiêu chung của chương
trình giáo dục kĩ năng sống cho người học nói chung, của từng chủ đề và từng
hoạt động trong chủ đề nói riêng.
·
Về thái độ:
Thấy
được trách nhiệm của người làm công tác giáo dục trong việc tiến hành giáo dục
kĩ năng sống cho người học.
·
Về kĩ năng:
Có những kĩ năng sống cần thiết
cho chính bản thân.
Biết khai thác tiềm năng giáo dục KNS
qua chương trình giáo dục đổi mới thông qua việc tiếp cận kĩ năng sống đối với
nội dung các môn học, các hoạt động giáo dục.
Biết vận dụng cách tiếp cận kĩ
năng sống theo 4 trụ cột “Học để biết, học để làm, Học để tự khẳng định, Học để
chung sống với mọi người” của giáo dục thế kỉ 21 đối với các nội dung giáo dục.
Biết tổ chức các hoạt động giáo
dục kĩ năng sống theo các chủ đề theo các cách tiếp cận “hướng vào người học”,
“giáo dục dựa vào trải nghiệm”, “cùng tham gia”...có thể tạm gọi chung là “giáo
dục chủ động” – lấy học viên làm trung tâm.
Biết vận dụng những hiểu biết về
KNS để xác định những nội dung và biện pháp giáo dục kĩ năng sống phù hợp với
đối tượng giáo dục của mình về cả tâm lý và thể lý.
 |
| Hoạt động kĩ năng sống tại trường THCS Vũng Tàu |
Kĩ năng
sống chính là một chìa khóa cho cánh cửa thành công. Thông điệp mà chúng tôi
luôn cố gắng gửi đến các học viên : học để biết – học để tự khẳng định mình –
học để cùng chung sống – học để làm ! Cuối cùng, chúng tôi xin phép được trích
dẫn một thông điệp từ 20 câu thành ngữ thời @ (thành ngữ thanh niên thời @) do
Trung Ương Đoàn TNCS HCM giới thiệu:
“Giỏi kĩ năng đời hết khó khăn, không kĩ năng làm gì cũng nặng”
Chuyên viên tâm lý Khoản Trung Tín