 |
| Sir Henry Head. Ảnh: Wikipedia. |
Sir Henry Head
Sir Henry Head, nhà thần kinh học người Anh vào thế kỷ
19, nghiên cứu tiến trình hồi phục cảm giác của bệnh nhân sau khi bị
tổn thương dây thần kinh ngoại biên. Nhưng vì người bệnh không có kiến
thức chuyên môn, cũng như không được đào tạo bài bản nên không thể giải
thích hợp lý hiện tượng này. Điều này khiến Head đi đến một quyết định
khá táo bạo, tự cắt dây thần kinh của ông để thí nghiệm.
Với sự hỗ trợ của một bác sĩ khác, Head đã cắt rời một
số dây thần kinh ngoại biên trong cánh tay và bàn tay trái của ông. Ba
tháng sau, Head dần hồi phục khả năng cảm thấy đau đớn trong cánh tay.
Ông và người bạn cộng sự tiếp tục các cuộc thí nghiệm kiểm tra và quan
sát trong bốn năm sau đó. Họ đã khám phá ra nhiều kiến thức mới mẻ về
hoạt động nhận thức cảm giác của con người.
Nhờ vào nghiên cứu sơ bộ của Head, chúng ta có thêm nhiều hiểu biết về cách não người sở hữu những cảm giác, xúc giác khác nhau.
Nhờ vào nghiên cứu sơ bộ của Head, chúng ta có thêm nhiều hiểu biết về cách não người sở hữu những cảm giác, xúc giác khác nhau.
Friedrich Sertürner
Một trong những nhà khoa học “điên rồ” tự thí nghiệm
mình đáng chú ý là Friedrich Wilhelm Sertürner, người đã cô lập alkaloid
đầu tiên từ opium, qua một tiến trình 52 bước. Sau một vài thí nghiệm
với chó và chuột, Sertürner gọi alkaloid vừa được phân lập là “morphine
", dựa theo vị thần của những giấc mơ trong thần thoại Hy Lạp, Morpheus.
Lý do của tên gọi này là morphine có thể dễ dàng đưa đối tượng đi vào
giấc ngủ, thậm chí là vĩnh hằng.
Tự tin với kết quả từ thí nghiệm động vật sống, ông
quyết định thử nghiệm trên con người. Sertürner cùng với 3 người bạn
khác, mỗi người ăn khoảng 30 mg morphine nguyên chất, sau 30 phút ăn
thêm một liều nữa, và một liều khác sau 15 phút. Tổng cộng họ đã ăn 90
mg trong gần 1 giờ, nhiều hơn gấp 10 lần so với quy định liều lượng ngày
nay.
Kết quả cho thấy trong liều đầu tiên ông và các bạn
đạt đến trạng thái “vui vẻ và đầu óc quay cuồng”, tuy nhiên sau liều thứ
hai có dấu hiệu buồn ngủ và mệt mỏi, và liều thứ ba tệ hơn khi gây
hoang mang và ngủ sâu, cuối cùng là buồn nôn và đau đầu khi mới tỉnh
dậy. Và đương nhiên, các bạn của ông sẽ không bao giờ dám tham gia vào
bất kỳ thí nghiệm nào của ông nữa.
Nhờ vào thí nghiệm điên rồ trên, Sertürner đã tìm ra
liều lượng phù hợp để dùng morphine như thuốc giảm đau, mà vẫn còn sử
dụng đến tận ngày nay.
Santorio Santorio
Sống tại Renaissance Padua, Italya, nhà khoa học
Santorio quan tâm đến nhiều lĩnh vực, bao gồm cả sinh lý học. Ông hoài
nghi liệu những gì chúng ta ăn vào dưới dạng thức ăn và nước uống có
bằng với số lượng chúng ta “tống” ra dưới dạng phân và nước tiểu hay
không. Để kiểm chứng điều này, Santorio quyết dịnh dành 30 năm để cân đo
trọng lượng của mình, cũng như mọi thứ ông ăn vào và “thải” ra, sau đó
kiểm điểm và tính toán sự khác biệt.
Ông tự chế ra một chiếc ghế ngồi đặc biệt tiện lợi cho
việc cân đo trọng lượng cơ thể, thức ăn và chất thải. Ông dành phần lớn
thời gian để làm việc, ăn uống, vệ sinh, ngủ và cân đo sự chênh lệch.
Cuối cùng ông đưa ra kết luận rằng số lượng chúng ta
ăn vào lớn hơn số lượng bài tiết ra ngoài, trung bình mỗi 3,5 kg ăn vào
thì có 1,3 kg bài tiết. Để giải thích cho hiện tượng này, ông đề ra
thuyết "mồ hôi vô cảm", cho rằng chúng ta luôn tiêu hao năng lượng liên
tục qua làn da.
Mặc dù có ít giá trị khoa học, nhưng nghiên cứu của
Santorio đóng góp nền tảng trong nghiên cứu tiến trình trao đổi chất.
Chiếc ghế đặc biệt do ông sang chế cũng trở nên nổi tiếng sau này.
Albert Hofmann
Vào năm 1943, Hofmann làm việc tại hãng dược Sandoz,
công việc chính của ông là nghiên cứu chế tạo các loại thuốc. Trong khi
tiến hành phân lập một loại nấm trong cây lúa, ông bắt đầu cảm thấy một
cảm giác kỳ lạ. Ông cho rằng mình đã tiếp xúc một chất liên quan đến
LSD-25. Ông ăn một lượng khoảng 250 microgram chất này. Sau đó ông cảm
thấy kỳ quái và rời phòng thí nghiệm, lên xe đạp và đi về. Khi về đến
nhà, Hofmann ghi lại tác dụng của loại thuốc mà ông đã tự thí nghiệm vào
ngày đó, “Tôi nhìn thấy những hình ảnh tuyệt đẹp, cùng với các hình
dạng phi thường, màu sắc vạn hoa biến ảo mãnh liệt”.
Loại thuốc mà Hofmann đã dùng ngày đó chính là LSD,
một trong những loại gây ảo giác mạnh nhất. Mặc dù ban đầu LSD được sử
dụng trong tâm lý liệu pháp và bởi CIA để làm thuốc tẩy não, chất này bị
cấm kể từ năm 1967.
Jan Purkinje
Jan Purkinje, một tu sĩ người Tiệp Khắc bước sang lĩnh
vực dược sĩ vào năm 1819. Nhà khoa học này luôn có thái độ bất bình với
cách cho liều lượng thuốc của các dược sĩ thời đó. Vì vậy, ông tiến
hành tìm ra liều lượng thích hợp bằng cách tự mình ăn thuốc, đồng thời
chú ý đến tác dụng của thuốc đến mặt tinh thần và thể chất.
Purkinje thử nhiều loại cây thuốc, như các cây thuộc
chi Mao Địa Hoàng (digitalis), một loại cây làm giảm nhịp tim và khiến
tầm nhìn mờ. Để nghiên cứu tác dụng mờ tầm nhìn của loại cây này, ông
chủ động dùng quá liều lượng và ghi chép lại các vấn đề ông phải chịu
đựng và trải qua.
Nhiều năm sau đó, Purkinje tự thí nghiệm với nhiều
loại thuốc khác nhau. Các thí nghiệm này giúp con người có thêm nhiều
kiến thức về liều lượng thích hợp và tương tác của nhiều loại thuốc.
Hermann Ebbinghaus
Từ năm 1879 đến 1880, nhà tâm lý học người Đức,
Ebbinghaus tự thực hiện thí nghiệm với trí nhớ của bản thân, bằng cách
phát minh ra 2.300 âm tiết vô nghĩa, mỗi âm tiết bao gồm ba chữ cái phụ
âm - nguyên âm - phụ âm, và ông tự học thuộc ghi nhớ tất cả chúng.
Ông kết luận rằng số lượng thông tin càng lớn, càng
tốn nhiều thời gian để học; một khi thông tin đã được học và quên, nó
tốn ít thời gian học lại hơn so với lần học ban đầu, và việc học sẽ hiệu
quả hơn khi não có thời gian để hấp thu thông tin.
Ebbinghaus đã cung cấp nhiều dữ liệu cũng như phương
pháp luận trong ngành nghiên cứu tâm trí con người mà vẫn còn giá trị
đến ngày nay.
Karl Landsteiner
Bác sĩ người Australia, Landsteiner sử dụng máu của
chính mình để xác minh giả thuyết rằng những người khác nhau có các loại
máu khác nhau.
Landsteiner cho rằng con người có các loại kháng thể
khác nhau trong máu. Một số kháng thể tấn công tế bào máu có chứa loại
kháng thể khác. Khi kháng thể tấn công loại khác, gây tiến trình truyền
máu bị gián đoạn, thường dẫn đến tử vong. Vào năm 1901, Landsteiner tìm
ra 4 loại máu bằng những thí nghiệm trên máu của ông, đó là: A, B, O và
AB.
Thông qua tự thí nghiệm trên bản thân, Landsteiner đã
tìm ra nguyên tắc tương thích của các nhóm máu, một phát hiện giúp ích
cho việc truyền máu và hiến nội tạng và đã cứu nhiều mạng sống con
người.
Jack Goldstein
Vào năm 1981, tiếp nối thí nghiệm của Karl
Landsteiner, một bác sĩ tự thí nghiệm khác tên là Jack Goldstein đã mở
rộng nghiên cứu cùng lĩnh vực về máu.
Goldstein khám phá ra một enzyme trong cà phê có thể
biến đổi nhóm máu B trở nên vô hại. Phản ứng hóa học này chuyển đổi nhóm
máu B khiến nó có chức năng tương tự như nhóm máu O, vì vậy mở rộng khả
năng thích ứng của máu B với các nhóm máu khác.
Goldstein có nhóm máu O. Ông đã trải qua một tiến
trình truyền máu sử dụng nhóm máu loại B đã được xử lý bằng enzyme, để
chuyển thành loại máu O. Sau khi trải qua tiến trình truyền máu này và
không gây ra các phản ứng có hại nào, Goldstein đã chứng minh rằng kỹ
thuật này thật sự có hiệu quả.
 |
|
George Stratton. Ảnh: Wikipedia.
|
George Stratton
Để kiểm tra lý thuyết về sự thích ứng của nhận thức
con người, Stratton đã mang vào một cặp kính ngược, khiến cho cả thế
giới trong mắt ông bị đảo ngược hoàn toàn. Ông đeo một kính đặc biệt bên
mắt phải và bịt cả mắt bên trái, sau đó bắt đầu thí nghiệm trên chính
mình trong vòng 8 ngày liên tục, với một tầm nhìn khác thường.
Ngày đầu tiên ông di chuyển rất khó khăn và không gian
đảo ngược khiến ông cảm thấy không thực. Nhưng ngày thứ hai, chỉ có vị
trí cơ thể là khác lạ. Đến ngày thứ bảy, mọi thứ trở nên bình thường và
ông có thể di chuyển thoải mái. Thí nghiệm của ông chứng tỏ rằng, con
người có thể xây dựng mối liên kết giữa tầm nhìn, tiếp xúc da bằng cách
học, và thích ứng trong một khoảng thời gian nhất định.
Elsie Widdowson
Vào thế chiến thứ II, chính phủ Anh lâm vào tình trạng
thiếu thốn lương thực. Elsie Widdowson, một nhà nghiên cứu dinh dưỡng
với 60 năm kinh nghiệm, quyết tâm tìm ra khẩu phần ăn phù hợp với tình
hình bấy giờ.
Widdowson và người cộng sự lâu năm, McCance thực hiện
thí nghiệm trên chính họ, bằng cách dùng một chế độ ăn uống hết sức
nghèo nàn bao gồm bánh mì, bắp cải, và khoai tây trong suốt vài tháng
liền. Mục đích của họ là để tìm ra một chế độ ăn uống phù hợp trong thời
chiến tranh với ít thịt, sữa và canxi. Họ chứng minh rằng với một chế
độ ăn uống khắc nghiệt, con người vẫn có thể duy trì sức khỏe tốt nếu
được bổ sung canxi đầy đủ.
Công việc của họ bắt đầu năm 1940, khi canxi được thêm
vào bánh mì. Họ cũng đảm nhận trách nhiệm về xử lý khẩu phần ăn thời
chiến của nước Anh suốt thế chiến thứ hai.
Ngày nay, tự thí nghiệm bị hạn chế trong lãnh vực khoa
học bởi tính chất nguy hiểm và không rõ ràng của nó. Nhưng trong nhiều
thế kỷ qua, các nhà khoa học đã mạo hiểm để mang lại cho con người một
nguồn hiểu biết rộng lớn, quan trọng, và đây là nền tảng cho khoa học
hiện đại ngày nay phát triển.
Nguyên Trường (tổng hợp)